Ga naar de inhoud

Orthocor Blog

Het Blog voor uw gemak!

Menu
  • Algemeen
  • Braces
  • Kussens
  • Kousen
  • Mobiliteit
  • Nieuws
  • Tips
Menu

Doorligplekken en doorzitplekken (decubitus): herkennen, voorkomen en behandelen

Doorligplekken en doorzitplekken, in de medische wereld decubitus of drukletsel genoemd, ontstaan wanneer de huid en het onderliggende weefsel langdurig onder druk staan. Dit kan gebeuren bij mensen die lang in bed liggen, maar ook bij mensen die langdurig in een stoel of rolstoel zitten. Daarnaast kan druk van medische hulpmiddelen (zoals een zuurstofbril of gipsspalk) plaatselijk schade veroorzaken. Decubitus is pijnlijk en kan de gezondheid en het herstel belemmeren. Het goede nieuws is dat het risico met de juiste maatregelen sterk kan worden verminderd.

In dit artikel leest u hoe u doorlig- en doorzitplekken herkent, hoe het risico wordt beoordeeld en welke maatregelen en hulpmiddelen kunnen helpen bij preventie en behandeling.

Inhoudsopgave

  1. Wat is decubitus?
  2. Wie loopt risico op decubitus?
  3. Wat zijn de oorzaken?
  4. Hoe herkent u decubitus?
  5. De Braden-schaal: hoe wordt het risico op decubitus beoordeeld?
  6. Hoe voorkomt u doorligplekken?
  7. Welke hulpmiddelen helpen bij decubitus?
  8. Hoe wordt decubitus behandeld?
  9. Wanneer moet u professionele hulp inschakelen?
  10. Veelgestelde vragen over decubitus

1. Wat is decubitus?

Decubitus is een beschadiging van de huid en/of het onderliggende weefsel als gevolg van langdurige druk, of een combinatie van druk en schuifkrachten. De druk vermindert de doorbloeding, waardoor het weefsel onvoldoende zuurstof en voedingsstoffen krijgt. Dit kan leiden tot roodheid, blaren of diepere wonden.

Drukletsel ontstaat het vaakst op plekken waar bot dicht onder de huid ligt. Bij liggen zijn dat bijvoorbeeld de hielen, het stuitje, de heupen en de ellebogen. Bij zitten zijn de zitbotten, het stuitje en de heupen extra kwetsbaar. Ook medische hulpmiddelen kunnen plaatselijk druk veroorzaken.

2. Wie loopt een verhoogd risico?

Het risico op decubitus is hoger bij mensen die:

  • langdurig in bed liggen of langdurig in een stoel of rolstoel zitten;
  • weinig of niet zelfstandig van houding kunnen veranderen;
  • een verminderde gevoeligheid hebben (bijvoorbeeld door een dwarslaesie of diabetes);
  • een slechte voedingstoestand of vochttekort hebben;
  • incontinentieproblemen hebben;
  • een kwetsbare of beschadigde huid hebben;
  • bepaalde medicijnen gebruiken die de huid of doorbloeding beïnvloeden.

Ook bij mensen die ernstig ziek zijn of net een operatie hebben ondergaan, kan het risico tijdelijk verhoogd zijn.

3. Wat zijn de oorzaken?

De belangrijkste oorzaak is langdurige druk op een lichaamsdeel, of iemand nu ligt of zit. Wanneer de druk hoger is dan de druk in de kleine bloedvaatjes, wordt de doorbloeding verminderd. Daarnaast spelen schuifkrachten (bijvoorbeeld wanneer iemand onderuitzakt in bed of stoel) en wrijving een rol. Vocht, warmte en een slechte voedingstoestand maken de huid extra kwetsbaar.

4. Hoe herkent u decubitus?

Decubitus wordt ingedeeld in vier categorieën, van oppervlakkige roodheid tot diepe weefselschade. Hieronder vindt u de kenmerken van elke categorie volgens de internationale classificatie.

Categorie 1: niet-wegdrukbare roodheid
Bij categorie 1 is de huid nog intact, maar is er een plaatselijke verkleuring die niet verbleekt wanneer er lichte druk op wordt uitgeoefend. De huid kan warmer of juist kouder aanvoelen dan de omliggende huid. Ook kan er sprake zijn van zwelling, verharding of pijn.

Bij een donkere huidskleur is roodheid soms minder goed zichtbaar. Let daarom ook op veranderingen in temperatuur, gevoel, zwelling en de structuur van de huid.

Categorie 2: oppervlakkig huidverlies
Bij categorie 2 is er sprake van gedeeltelijk huidverlies. De beschadiging kan eruitzien als een oppervlakkige open wond of een blaar. De wondbodem is doorgaans roze of rood en er is geen sprake van zichtbaar onderhuids vetweefsel.

Een oppervlakkige huidbeschadiging is niet automatisch decubitus. Ook bijvoorbeeld incontinentiegerelateerde huidbeschadiging, een schaafwond of een huidirritatie kan erop lijken. Een zorgprofessional moet daarom beoordelen wat de oorzaak is.

Categorie 3: volledig huidverlies
Bij categorie 3 is de volledige huiddikte beschadigd. Het onderhuidse vetweefsel kan zichtbaar zijn en er kan sprake zijn van wondvocht, ondermijning of necrotisch weefsel. De beschadiging reikt niet door tot spieren, pezen of botten.

De diepte van een categorie 3-wond kan per lichaamslocatie verschillen. Op plaatsen waar weinig onderhuids vet aanwezig is, kan de wond relatief ondiep lijken.

Categorie 4: diepe weefselschade
Bij categorie 4 is sprake van uitgebreide weefselschade. Spieren, pezen, gewrichten of botten kunnen zichtbaar of direct voelbaar zijn. Ook kunnen necrose en ondermijning voorkomen.

Categorie 4 is ernstig drukletsel waarvoor professionele wondbeoordeling en behandeling noodzakelijk zijn.

Let op: niet ieder drukletsel kan direct in een van deze vier categorieën worden ingedeeld. Wanneer de wondbodem door bijvoorbeeld beslag of necrose niet goed zichtbaar is, kan de diepte niet betrouwbaar worden vastgesteld. Laat de wond daarom beoordelen door een deskundige en probeer de categorie niet zelf vast te stellen.

4 categorieën decubitus herkennen

5. De Braden-schaal: hoe wordt het risico op decubitus beoordeeld?

Zorgprofessionals kunnen verschillende instrumenten gebruiken om het risico op decubitus in kaart te brengen. Een bekend hulpmiddel is de Braden-schaal. Deze schaal beoordeelt zes factoren die samen inzicht geven in de kwetsbaarheid van een patiënt.

De zes onderdelen zijn:

  • Zintuiglijke waarneming: kan iemand druk en ongemak voelen en daarop reageren?
  • Vochtigheid: hoe vaak wordt de huid blootgesteld aan vocht?
  • Activiteit: hoeveel beweegt iemand gedurende de dag?
  • Mobiliteit: kan iemand zelfstandig van houding veranderen?
  • Voeding: hoe is de voedingsinname?
  • Wrijving en schuifkrachten: in welke mate wordt de huid blootgesteld aan wrijving en schuifbelasting?

De eerste vijf onderdelen krijgen doorgaans een score van 1 tot en met 4. Het onderdeel wrijving en schuifkrachten krijgt een score van 1 tot en met 3. Een lagere totaalscore wijst op een hoger risico.

De totaalscore loopt van 6 tot en met 23. In de praktijk worden verschillende grenswaarden gebruikt om risicogroepen te onderscheiden. De interpretatie kan per protocol en zorginstelling verschillen. De Braden-score is daarom geen zelfstandige diagnose en vervangt niet de klinische beoordeling door een zorgprofessional.

Bij een goede risico-inschatting wordt ook gekeken naar de conditie van de huid, de medische situatie, eventuele bestaande wonden, de mate van drukbelasting en de hulpmiddelen die iemand gebruikt.

6. Hoe kunt u decubitus voorkomen?

Het voorkomen van decubitus vraagt om een combinatie van maatregelen. Het belangrijkste is dat kwetsbare lichaamsdelen niet onnodig lang onder hoge druk staan, of iemand nu ligt of zit. Welke maatregelen nodig zijn, hangt af van de mobiliteit, gezondheid, huidconditie en persoonlijke situatie.

Verander regelmatig van houding
Door regelmatig van houding te veranderen, wordt de druk op kwetsbare lichaamsdelen verminderd. Hoe vaak iemand moet worden verplaatst, verschilt per persoon. Daarbij spelen onder andere de huidconditie, het risico op decubitus, de belastbaarheid en het gebruikte matras of zitkussen een rol.

Een vast schema voor iedereen is daarom niet geschikt. De internationale richtlijn adviseert een individueel schema, afgestemd op de huidconditie, mobiliteit, gezondheid, comfort en het gebruikte matras. Een zorgprofessional kan helpen bepalen welke houdingsveranderingen nodig zijn en hoe deze veilig kunnen worden uitgevoerd.

Controleer de huid dagelijks
Controleer kwetsbare lichaamsdelen regelmatig op verkleuringen, blaren, zwelling, wondjes of veranderingen in temperatuur en gevoel. Besteed extra aandacht aan de hielen, enkels, heupen, het stuitje en de zitbotten.

Bij een niet-wegdrukbare verkleuring of een andere verdachte verandering is het verstandig de druk op die plek direct te verminderen en advies te vragen aan een zorgprofessional.

Houd de huid schoon en droog
Reinig de huid voorzichtig en voorkom langdurige blootstelling aan urine, ontlasting, transpiratie of wondvocht. Droog de huid zorgvuldig zonder hard te wrijven. Bij incontinentie kan een geschikt huidbeschermingsproduct helpen de huid te beschermen.

Stimuleer beweging
Iedere vorm van beweging die bij de mogelijkheden van de persoon past, kan helpen om langdurige druk te beperken. Denk aan zelfstandig draaien in bed, regelmatig anders zitten, korte wandelmomenten of begeleide mobilisatie.

Let op voeding en vocht
Een gevarieerd voedingspatroon met voldoende energie, eiwitten, vitamines en mineralen ondersteunt de algemene gezondheid en het herstel van weefsel. Zorg ook voor voldoende vochtinname, tenzij er om medische redenen een vochtbeperking geldt. Bij twijfel over ondervoeding of een verminderde eetlust kan een diëtist of behandelaar adviseren.

Voorkom onnodige wrijving en schuifkrachten
Probeer te voorkomen dat iemand over het bed of de stoel wordt geschoven. Gebruik waar nodig geschikte hulpmiddelen om iemand te verplaatsen. Let ook op een goede zithouding en voorkom dat iemand langdurig onderuitzakt.

7. Welke hulpmiddelen helpen bij het voorkomen van decubitus?

Anti-decubitusproducten zijn bedoeld om druk te verminderen, beter te verdelen of kwetsbare lichaamsdelen te ontlasten. Ze kunnen een waardevolle aanvulling zijn op preventieve maatregelen, maar vervangen geen huidcontrole, beweging en een passend houdingsbeleid.

Welk hulpmiddel geschikt is, hangt af van de plaats waar druk ontstaat, de mate van mobiliteit, het lichaamsgewicht, de gezondheid en de gebruikssituatie (liggen of zitten).

Anti-decubitusmatras

anti decubitus matras

Een anti-decubitusmatras helpt de druk op het lichaam te verdelen en kan de belasting van kwetsbare lichaamsdelen verminderen bij mensen die veel tijd in bed doorbrengen. Er bestaan verschillende soorten matrassen, waaronder matrassen van drukverlagend schuim en dynamische matrassen met wisselende luchtdruk.

Bij een verhoogd risico of bestaande decubitus kan een ander type matras nodig zijn. De keuze moet worden afgestemd op de individuele situatie.

Bekijk het assortiment anti-decubitusmatrassen bij Orthocor.

Anti-decubituskussen

anti-decubituskussen



Een anti-decubituskussen kan helpen de druk onder de zitbotten en andere contactpunten te verdelen. Dit is met name relevant voor mensen die langdurig in een rolstoel of stoel zitten.

Er zijn verschillende uitvoeringen, bijvoorbeeld van schuim, gel of luchtgevulde compartimenten. De juiste keuze hangt onder meer af van de zithouding, het lichaamsgewicht, de mate van zelfstandigheid en het risico op drukletsel.

Een goed passend kussen moet bovendien op de juiste manier worden gebruikt. Een verkeerd gekozen of verkeerd geplaatst kussen kan de drukverdeling juist ongunstig beïnvloeden.

Bekijk het assortiment anti-decubituskussens bij Orthocor.

Hielbeschermers

anti decubitus hielbeschermer

De hielen zijn gevoelig voor drukletsel, vooral bij mensen die langdurig op hun rug liggen. Hielbeschermers kunnen helpen de druk op de hielen te verminderen of de hielen vrij van het matras te houden.

Het is belangrijk dat de hiel daadwerkelijk wordt ontlast. Alleen een zacht materiaal rond de hiel aanbrengen is niet altijd voldoende. Controleer ook regelmatig of de beschermer goed zit en geen nieuwe drukpunten veroorzaakt.

Elleboog- en voetbeschermers

anti decubitus elleboogbeschermer
anti decubitus voetbeschermer



Beschermers voor ellebogen en voeten kunnen helpen om plaatselijke druk en wrijving te verminderen. Ze kunnen vooral nuttig zijn wanneer iemand langdurig in dezelfde houding ligt of wanneer bepaalde lichaamsdelen extra kwetsbaar zijn.

Controleer regelmatig de huid onder de beschermers. Een hulpmiddel mag niet te strak zitten en mag zelf geen extra druk veroorzaken.

Dekenboog of dekensteun

verstelbare dekenboog in bed

Een dekenboog, ook wel dekensteun genoemd, houdt het beddengoed van de voeten en benen af. Dit kan prettig zijn wanneer iemand pijn of gevoeligheid ervaart doordat lakens of dekens op de huid drukken.

Een dekenboog is vooral bedoeld om contact met het beddengoed te verminderen. Het is geen vervanging voor een anti-decubitusmatras of andere maatregelen om druk op het lichaam te verminderen.

8. Hoe wordt decubitus behandeld?

De behandeling van decubitus is afhankelijk van de categorie, de locatie, de omvang van de beschadiging en de algemene gezondheid van de persoon. Het belangrijkste uitgangspunt is het wegnemen of verminderen van de druk op de aangedane plek. Daarnaast kan wondverzorging nodig zijn.

Druk ontlasten
Zonder voldoende drukontlasting kan een wond moeilijk genezen of zelfs verergeren. Daarom wordt gekeken naar de houding, het lig- of zitoppervlak en de mogelijkheid om kwetsbare lichaamsdelen vrij te leggen.

Afhankelijk van de situatie kunnen een aangepast matras, een zitkussen, hielbeschermers of andere positioneringshulpmiddelen worden ingezet.

Wondverzorging
De wond wordt beoordeeld door een zorgprofessional. De benodigde wondverzorging hangt af van de diepte, het wondvocht, de aanwezigheid van beslag of necrose en eventuele tekenen van infectie.

Er kunnen verschillende wondverbanden worden gebruikt om de wond te beschermen en een geschikt wondmilieu te ondersteunen. Niet ieder verband is voor iedere wond geschikt. De keuze moet daarom worden afgestemd op de wond en het behandelplan.

Behandeling van onderliggende factoren
Ook factoren die het herstel kunnen belemmeren, moeten aandacht krijgen. Denk aan ondervoeding, vochtproblemen, incontinentie, beperkte mobiliteit of aandoeningen die de doorbloeding beïnvloeden.

Bij ernstige of complexe wonden kan samenwerking nodig zijn tussen verschillende zorgprofessionals, zoals een arts, verpleegkundige, wondverpleegkundige, diëtist en ergotherapeut.

Kan decubitus vanzelf genezen?
Een beginnende beschadiging kan herstellen wanneer de druk tijdig wordt weggenomen en de huid goed wordt beschermd. Bij diepere wonden is vaak langdurige en deskundige wondbehandeling nodig. Hoe snel een wond geneest, verschilt sterk per persoon en is onder andere afhankelijk van de diepte van de beschadiging, de algemene gezondheid en de mate waarin drukontlasting mogelijk is.

9. Wanneer moet u professionele hulp inschakelen?

Neem contact op met een zorgprofessional wanneer u een verdachte huidverandering opmerkt die niet verdwijnt nadat de druk is weggenomen, wanneer er een blaar of open wond ontstaat of wanneer een bestaande wond groter of dieper wordt.

Laat een wond ook beoordelen wanneer er tekenen zijn die kunnen wijzen op een infectie, zoals:

  • toenemende roodheid of zwelling rond de wond;
  • warmte of toenemende pijn;
  • pus of een onaangename geur;
  • koorts of een ziek gevoel;
  • snelle verslechtering van de wond.

Bij koorts in combinatie met een snel uitbreidende roodheid, ernstige pijn of een duidelijk zieke indruk is snelle medische beoordeling nodig.

Probeer diepe wonden, necrose of mogelijke infecties niet zelf te behandelen. Een zorgprofessional kan de wond beoordelen en bepalen welke behandeling en drukontlasting nodig zijn.

10. Veelgestelde vragen over decubitus

Wat is het verschil tussen decubitus en doorligplekken?
Er is geen verschil in betekenis. Decubitus is de medische term voor doorligplekken én doorzitplekken. De term drukletsel wordt ook gebruikt, omdat beschadiging niet alleen bij langdurig liggen kan ontstaan, maar ook bij langdurig zitten of door druk van medische hulpmiddelen.

Hoe snel kunnen doorlig- of doorzitplekken ontstaan?
Dat verschilt per persoon en situatie. Bij ernstige drukbelasting en een kwetsbare gezondheid kan weefselschade relatief snel ontstaan. Er bestaat geen vaste tijdsduur waarna bij iedereen decubitus ontstaat. Daarom is het belangrijk de huid regelmatig te controleren en druk tijdig te verminderen.

Kunnen doorlig- en doorzitplekken worden voorkomen?
Het risico kan aanzienlijk worden verminderd met een combinatie van maatregelen. Denk aan regelmatig van houding veranderen, de huid controleren, voldoende bewegen, goede voeding en vochtinname en het gebruik van passende drukverlagende hulpmiddelen. Volledige preventie kan niet in alle situaties worden gegarandeerd.

Is een rood plekje altijd decubitus?
Nee. Roodheid kan ook andere oorzaken hebben, zoals huidirritatie, wrijving of incontinentiegerelateerde huidbeschadiging. Bij categorie 1-decubitus gaat het om een verkleuring die niet wegdrukbaar is. Bij een verdachte plek is beoordeling door een zorgprofessional verstandig.

Welk matras helpt tegen decubitus?
Dat hangt af van het risico op drukletsel, de mobiliteit, het lichaamsgewicht en de persoonlijke situatie. Er zijn drukverlagende schuimmatrassen en dynamische matrassen met wisselende luchtdruk. Een zorgprofessional kan helpen bepalen welk type matras passend is.

Helpt een anti-decubituskussen bij langdurig zitten?
Een geschikt anti-decubituskussen kan helpen de druk onder de zitbotten te verdelen. Het is vooral belangrijk dat het kussen past bij de gebruiker en de rolstoel of stoel. Ook met een kussen blijft het nodig om de zithouding regelmatig te veranderen en de huid te controleren.

Wat moet u doen bij beginnende doorlig- of doorzitplekken?
Verminder direct de druk op de aangedane plek en laat de huid beoordelen door een zorgprofessional. Wacht niet tot er een open wond ontstaat. Bij een niet-wegdrukbare verkleuring kan al sprake zijn van beginnend drukletsel.


Bronnen

  1. National Pressure Injury Advisory Panel, European Pressure Ulcer Advisory Panel and Pan Pacific Pressure Injury Alliance. Prevention and Treatment of Pressure Ulcers/Injuries: Clinical Practice Guideline. The International Guideline. Fourth Edition. 2026.
  2. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Pressure ulcers: prevention and management. Clinical guideline [CG179]. 2014.
  3. Coleman S, et al. A new pressure ulcer conceptual framework. J Adv Nurs. 2014;70(10):2222-2234.
  4. National Pressure Injury Advisory Panel (NPIAP). Pressure Injury Stages.
  5. Bergstrom N, et al. The Braden Scale for Predicting Pressure Sore Risk. Nurs Res. 1987;36(4):205-210.
  6. NICE. Pressure ulcers: prevention and management – Recommendation 1.1.4 (Braden Scale).
  7. European Pressure Ulcer Advisory Panel et al. Nutrition chapter in the 2019 International Guideline.
  8. McInnes E, et al. Support surfaces for pressure ulcer prevention. Cochrane Database Syst Rev. 2015.

Disclaimer
Deze informatie is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen professioneel medisch advies. Bij twijfel of bij bestaande wonden is het altijd verstandig contact op te nemen met een arts, verpleegkundige of wondzorgspecialist.

avatar
Tim

Helpt mensen bij het vinden van het juiste hulpmiddel en het correct gebruik hiervan.

  • Facebook
  • X
  • LinkedIn

Geef een reactie Reactie annuleren

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

naar orthocor webshop

Categoriën

  • Algemeen
  • Bandages & Braces
  • Kousen
  • Kussens
  • Laatste Nieuws
  • Mobiliteit
  • Tips

Recente berichten

  • Annelies op Pijn in de Bil bij zitten
  • Ingrid op Met uw rollator veilig de stoeprand en drempel op en af
  • Willy op Hoe voorkom ik kniepijn tijdens het slapen?
  • Dijkstra op Pijn in de Bil bij zitten
  • henk op Een traplift aanvragen onder het nieuwe WMO beleid

Links

  • Orthocor.nl Webshop
  • Over Dit Blog

Volg Ons

Disclaimer & Privacybeleid, Copyright - ©2026 Orthocor.nl Alle rechten voorbehouden.