Anti Decubitus Kussen

Decubitus is de medische term voor doorliggen of doorzitplekken. Decubitus komt voornamelijk voor bij mensen, die door ziekte of ongeval, veel in bed liggen of in een (rol)stoel zitten. Een anti decubitus kussen is een zitkussen dat is ontworpen om de druk op het zitvlak te helpen verdelen. Deze kussens worden onder andere gebruikt door mensen die langdurig in een stoel of rolstoel zitten en een verhoogd risico hebben op decubitus (doorzitwonden).

Welk kussen geschikt is, hangt af van onder meer het decubitusrisico, de mobiliteit, de zithouding, de zitduur, de stoel en de benodigde ondersteuning. Een drukverdelend kussen kan onderdeel zijn van een preventief zorgplan, maar voorkomt decubitus niet zelfstandig. Bij bestaande doorzitwonden of een verhoogd risico is advies van een zorgprofessional belangrijk.

Wij hebben enkele tips op een rij gezet die u kunt gebruiken ter preventie van decubitus.

Herkennen van doorliggen

De eerste tekenen van doorliggen zijn rode plekken op de huid die niet verdwijnen (binnen 15 min.) en pijn kunnen veroorzaken. Neem contact op met uw huisarts of andere betrokken zorgprofessional wanneer u deze plekken ziet. Doorligplekken komen vaak voor op hielen, stuit, heupen, achterkant elleboog, schouders, achterhoofd, oren en knieën.

Hoe werkt een anti decubitus kussen?

Decubitus ontstaat door druk, warmte, vocht, schuifkracht en wrijfkracht. Een anti decubitus zitkussen is bedoeld om de belasting op kwetsbare delen van het zitvlak te helpen verdelen. Afhankelijk van het ontwerp kan het kussen zich aanpassen aan de lichaamscontouren en de druk over een groter contactoppervlak verspreiden.

Een goede drukverdeling hangt niet alleen af van de zachtheid van het materiaal. Ook de dikte, stevigheid, afmetingen, zithouding en stabiliteit zijn belangrijk. Het kussen moet voldoende ondersteuning bieden, zodat het zitvlak niet doorzakt tot op de onderliggende stoelzitting.

Een anti decubitus kussen vervangt niet het regelmatig veranderen van houding of andere noodzakelijke preventieve maatregelen.

Tip: De ondergrond waarop het kussen wordt gelegd is van groot belang voor een goede werking van het kussen. Het gebruik van een anti decubitus kussen op een zachte ondergrond (bank of relaxstoel) geeft vaak een andere drukverdeling en de kans op schuiven van het kussen is groter. De beste drukverdeling krijgt u door een stevige vlakke ondergrond te gebruiken, bijvoorbeeld een eetkamerstoel. Gebruik het kussen op een ondergrond die past bij de gebruiksinstructies.

Anti Decubitus Kussen Kiezen

De keuze van een rolstoelkussen is zeer persoonlijk. Het is daarom belangrijk om vooraf enkele vragen te beantwoorden, waardoor u een beter beeld krijgt van de geschikte kussens in uw situatie. U kunt altijd contact met ons opnemen voor persoonlijk advies of bijvoorbeeld uw ergotherapeut raadplegen.

Keuze Variabelen

• Intensiteit: hoeveel tijd per dag wordt het kussen gebruikt?
• Plaats: op welke plaatsen (stoelen) wordt het anti decubitus kussen gebruikt?
• Activiteit: voor welke activiteiten en hoe actief gebruikt u uw rolstoel?
• Reinigen: moet de hoes en/of het kussen gereinigd kunnen worden?
• Decubitus risico: van laag tot hoog. Dient het kussen curatief of preventief te werken?
• Afmeting: wat is de afmeting van de zitvlak van de rolstoel?
• Type hoes: luchtdoorlatend of waterdicht bijvoorbeeld bij incontinentie?
• Ondersteuning: in welke mate moet het kussen corrigeren / ondersteunen? Bijvoorbeeld bij geen gevoel in het onderlichaam of een scheefstand.

Dit resulteert in een kort stappenplan.

1. Bepaal het decubitusrisico. Is er alleen behoefte aan extra zitcomfort, een verhoogd risico of al sprake van huidbeschadiging?
2. Beoordeel de mobiliteit. Kan de gebruiker zelfstandig verzitten en de druk regelmatig verplaatsen?
3. Controleer de zitpositie. Is er voldoende stabiliteit en past het kussen bij de stoel of rolstoel?
4. Kies het juiste materiaal en model. Vergelijk drukverdeling, ondersteuning, onderhoud en de officiële productindicaties.
5. Controleer de pasvorm. Let op breedte, diepte, dikte en maximaal gebruikersgewicht.

Bij bestaande decubitus of een hoog risico adviseren wij om een ergotherapeut, verpleegkundige of andere betrokken zorgprofessional te raadplegen.

Welke soorten anti-decubituskussens zijn er?

Anti-decubituskussens zijn verkrijgbaar in verschillende materialen en uitvoeringen. Elk type heeft eigen eigenschappen. Welk kussen geschikt is, hangt onder meer af van uw mobiliteit, zithouding, decubitusrisico en de ondersteuning die u nodig heeft.

Type kussen	Eigenschappen	Waarop letten?
Schuimkussen	Kan druk helpen verdelen en ondersteuning bieden, afhankelijk van de vorm en eigenschappen van het schuim.	Let op de stevigheid, dikte en het risico dat het zitvlak te ver inzakt.
Vezelkussen	Heeft een zachte vulling en is doorgaans gericht op zitcomfort.	Niet ieder vezelkussen is geschikt voor decubituspreventie. Controleer de productindicaties.
Luchtkussen	Luchtcellen kunnen zich aanpassen aan de belasting en de contouren van het zitvlak.	Let op de juiste instelling, stabiliteit en het regelmatig controleren van de luchtdruk.
Gelkussen	Kan bijdragen aan drukverdeling, afhankelijk van de gelsoort en de constructie van het kussen.	Let op het gewicht, de stabiliteit, de hoes en de warmte- en vochtregulatie.

Belangrijk: De materiaalsoort bepaalt niet alleen of een kussen geschikt is voor decubituspreventie. Decubitus ontstaat door meerdere factoren. Een drukverdelend kussen kan onderdeel zijn van preventieve maatregelen, maar voorkomt doorzitwonden niet zelfstandig. Bij bestaande decubitus of een verhoogd risico adviseren wij om een zorgprofessional te raadplegen.

1. Schuimkussen
2. Vezelkussen
3. Luchtkussen
4. Gelkussen

1. Schuimkussen

Schuim zitkussens kunnen gemaakt zijn van koudschuim (poly-urethaan) of van traagschuim (memory foam). De hardheid van poly-urethaan bepaalt de drukverdelende werking. Bij intensief gebruik van poly-urethaan neemt de drukverdelende eigenschap af. Controleer het kussen regelmatig op slijtage, vervorming en verlies van ondersteuning. Schuimkussens kunnen geperforeerd zijn, hierdoor wordt broeien verminderd. Traagschuim geeft in de regel een betere drukverdeling dan koudschuim. Voordelen van schuimkussens: ze zijn goedkoop, geven een redelijke tot goede drukverdeling, afhankelijk van het materiaal en de dikte. Nadeel is dat het materiaal moeilijk te reinigen is. Daarom zijn zij verkrijgbaar met een incontinentiehoes.

Tip: Schuim zitkussens zijn in diverse diktes leverbaar. Vaak geldt bij goedkopere en dunnere traagschuim kussens, dat deze bij intensief gebruik sneller inzakken / inklinken waardoor de drukverdelende werking afneemt. Kies een dikte die past bij het ontwerp, gebruikersgewicht en de benodigde ondersteuning.

Indicaties:

– Ter preventie voor patiënten met laag risico op decubitus.
– Patiënten met verhoogde comfortvraag bijv. pijnbestrijding

Er zijn ook hybride kussens welke gevuld zijn met zowel schuim als lucht, zoals het rolstoelkussen Hybrid Elite. Daarnaast zijn er ook varianten die gebruik maken van zowel schuim als gel, bijvoorbeeld het traagschuim rolstoelkussen met gel toplaag.

2. Vezelkussen

Vezelkussens zijn gevuld met (eventueel holle gesiliconeerde) vezels. Het vezel kussen voelt aan als een soort dik dekbed. Het is niet geschikt voor patiënten met een hoog lichaamsgewicht of voor patiënten met bestaande decubituswonden. De drukverdeling is niet erg groot. Het zitkussen dient in verband met het bevorderen van de duurzaamheid eenmaal per dag opgeschud en omgekeerd te worden omdat de drukplaatsen kunnen pletten. Holle vezelzitkussens hebben een onvoldoende drukreducerend vermogen.

Indicaties:

– Comfortverhoging.

3. Luchtkussen

Een luchtkussen is gevuld met compartimenten met lucht, die afhankelijk van het gewicht van de cliënt opgeblazen kunnen worden. ROHO is de grondlegger van dit type kussen en nog steeds de marktleider. We kunnen de luchtkussens verdelen in statische en dynamische systemen. Er bestaat ook een systeem met afzonderlijke luchtcompartimenten, welke voor een goede lucht verdeling zorgen.

Indicaties:

– Preventie voor patiënten met laag tot hoog risico op decubitus. Geschiktheid hangt af van het specifieke model en de indicaties.
– Comfort verhogend.
– Zeer goede comfortverbetering.

Er zijn ook hybride kussens welke gevuld zijn met zowel schuim als lucht, zoals het rolstoelkussen Hybrid Elite. Bekijk ook de ROHO-kussens en keuzehulp. Daar staan verschillende luchtkussens met uiteenlopende constructies en instelmogelijkheden.

4. Gelkussen

Gelkussens zijn vrij zacht van materiaal en gevuld met vloeibare elastomeren (siliconen). De siliconen hebben de eigenschap zich aan te passen aan de lichaamscontouren van de patiënt en om de druk over het oppervlak te verdelen. Daarnaast kan een gelkussen de temperatuurbeleving beïnvloeden. Omdat gel goed warmte kan absorberen blijft de temperatuur van het contactoppervlak laag.
De nadelen zijn dat ze door de vaak niet-elastische hoes, de druk minder goed verdelen en de wrijvingskrachten toenemen. Tevens is er een probleem met de vochtregulatie, waardoor er een broei-effect ontstaat en maceratie van de huid kan ontstaan.

Indicaties:

– Preventie voor patiënten met een laag risico op decubitus
– Comfortverhogend

Anti Decubitus Preventie

Uit onderzoek blijkt dat kussens belangrijk zijn ter preventie van decubitus. Er zijn echter ook andere factoren die belangrijk kunnen zijn om decubitus te voorkomen.

• Rechtop zitten, waarbij de benen op de grond kunnen steunen. Gebruik zo nodig een (voeten)bankje en een kussen in de zij om (onder)uitzakken te voorkomen.
• De afstelling van de rolstoel, alleen bij een goed afgestelde rolstoel werkt een anti decubitus kussen optimaal. Bijvoorbeeld een vlakke zitting, waarop het kussen wordt gelegd, werkt meestal het beste.
• Zweet of vocht kan decubitus verergeren. Daarom is het belangrijk wanneer u incontinentiematerialen gebruikt of snel zweet, zich goed te verschonen. Katoenen ondergoed, een luchtdoorlatende hoes en kussen kunnen helpen bij de afvoer van warmte en zweet.
• Voeding: om decubitus te voorkomen is het belangrijk om gezond te eten, zodat uw weefsels sterk blijven. Buiten andere schadelijk effecten van roken, vertraagt het ook de wondgenezing en is de kans op decubitus groter.
• De beste zithouding geeft een stoel die schuin naar achter kan kantelen, waarbij de benen op een (voeten)bankje rusten, de hielen vrij liggen en de armen steunen op armleuningen.
• Probeer bijvoorbeeld ieder uur/ twee uur van houding te veranderen om het zitvlak te ontlasten. Laat een zorgprofessional de exacte tijdinterval bepalen. De houding veranderen kan door het optillen (niet schuiven) van het zitvlak, of door het lichaam voorover te hellen, of zijdelings over de stoelleuningen te hellen. Bij een kantelstoel kan de rugleuning worden versteld.

Bekijk ook onze andere anti decubitus hulpmiddelen die kunnen helpen bij preventieve maatregelen.

Kussen advies van Orthocor

Orthocor is een orthopedisch hulpmiddelen bedrijf en heeft door de jaren veel ervaring opgebouwd met het behandelen van zitproblemen door middel van zitkussens. Productadvies op maat is altijd mogelijk. Wij helpen u met plezier bij de keuze van het juiste kussen.

Laatst gecontroleerd op 28-10-2026